ADHD
ADHD czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej. Zespół ten manifestuje złożoność i różnorodność symptomów, często ujawnia nawrotowy, falowy przebieg, współwystępują z nim inne zaburzenia. Jego nazwa jest różna w zależności od przyjętej klasyfikacji.
Obecnie przyjmuje się dwie klasyfikacje zaburzeń: DSM IV z 1994 roku czyli klasyfikację Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz ICD – 10 czyli Międzynarodową Statystyczną Klasyfikację Chorób i Problemów Zdrowotnych rewizji 10; obowiązującą także w Polsce. Zespół nadpobudliwości w każdej z nich występuje pod inną nazwą. I tak w DSM-IV nazwa Attention Deficit Hyperactivity Disorder tłumaczona jest jako zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi, a nazwa z ICD 10 – Hiperkinetic Disorder jako zespół hiperkinetyczny, zaburzenia hiperkinetyczne lub zaburzenia nadpobudliwości psychoruchowej.
Kryteria zespołu nadpobudliwości psychoruchowej bez względu na to jaką klasyfikację się przyjmie wskazują że jest on syndromem behawioralnym, na który składają się: nieuwaga, impulsywność i nadruchliwość.
Według DSM –IV /1994 s. 78 „ Istotą Zaburzeń Koncentracji Uwagi /Nadruchliwości jest stały wzorzec zachowań, charakteryzujący się nieuwagą i/lub nadruchliwością- impulsywnością, który to rodzaj zachowań występuje znacznie częściej i ma cięższy przebieg, niż zazwyczaj jest obserwowalny u jednostek o porównywalnym poziomie rozwoju (kryterium A). Objawy nadmiernej ruchliwości – impulsywności lub nieuwagi, które powodują zaburzenia muszą wystąpić przed 7 r.ż; u wielu osób objawy zaburzeń obserwujemy przez wiele lat (kryterium B). Objawy zaburzeń muszą wystąpić przynajmniej w dwóch środowiskach, np. w domu lub w szkole, lub w pracy (kryterium C). Musi być oczywiste, iż zaburzenia te utrudniają danej osobie funkcjonowanie w szkole, funkcjonowanie społeczne i zawodowe (kryterium D). Ponadto objawy zaburzeń nie mogą występować w 3 przebiegu zaburzeń psychicznych (kryterium E).
Współczesne badania metodą rezonansu magnetycznego pozwoliły zlokalizować anomalie występujące powszechnie u pacjentów z ADHD. Są to: odchylenia w rozmiarach jąder podstawy mózgu, spoidła wielkiego, kory przedczołowej i móżdżku. Dalsze badania określające intensywność procesów biochemicznych w tychże strukturach wykonywane pozytronową tomografią emisyjną (PET) wskazują, że na te odchylenia objętościowe nakładają się wyraźne zmiany w poziomie metabolizmu i produkcji neuroprzekaźników. W zmienionych obszarach występuje znacznie podwyższona gęstość receptorów dopaminowych, co wskazuje na zaburzoną funkcję szlaku dopaminergicznego. Aktualnie wskazując na złożoność etiologii ADHD podkreśla się, iż jest to zaburzenie neurorozwojowe tzn. takie, które powoduje rozwój i dojrzewanie mózgu według określonego, patologicznego, ale i konstytucjonalnie uwarunkowanego wzorca.
• Kora przedczołowa bierze udział w regulacji zachowania, odpowiedzialna jest za odporność na zakłócenia, za rozwój samoświadomości i poczucie czasu, móżdżek bierze udział w regulacji motywacyjnej.
• Funkcje płatów czołowych, szczególnie części przedczołowej są ściśle związane z impulsywnym, agresywnym zachowaniem, mogą powodować wyeliminowanie możliwości oceny skutków swoich poczynań, braku samokrytyki, nieadekwatności emocjonalnej, impulsywności.
• Płaty czołowe pełnią jeszcze inne ważne funkcje. Pierwsza to planowanie i strukturalizacja wszelkich działań, druga to hamowanie impulsów. Zaburzenia neurotransmiterów, szczególnie systemu dopaminergicznego uniemożliwiają prawidłową koordynację systemów emocjonalnych, burzą zdolność umysłu do koncentrowania się na wybranym bodźcu, dezorganizują stan gotowości do odbioru i przetwarzania danej informacji.
• Nieprawidłowości strukturalne i czynnościowe mózgu oraz rozpoznawana asymetria morfologiczna u osób z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej determinują ich zachowanie. Znacząco wpływają na rozwój osobowości, funkcjonowanie społeczne, dezorganizują życie rodzinne.
• Osoby z ADHD funkcjonują znacznie poniżej swoich możliwości intelektualnych. Wyznacznikiem dysfunkcji korowych jest uszkodzenie procesów pamięci operacyjnej i procesów adekwatnego włączania nowych informacji do bieżących sytuacji i w konsekwencji brak samokontroli.
• Osoby z nadpobudliwością psychoruchową zachowują się więc impulsywnie, automatycznie – korzystają ze starych, dobrze utrwalonych stereotypów, wielokrotnie powtarzają to samo zachowanie.
• Brak hamowania nie daje im możliwości na modyfikację reakcji, mają trudności w przewidywaniu konsekwencji swoich zachowań, nie potrafią zaplanować i wykonać planu działania, mają trudności z odroczeniem gratyfikacji.
1 źródło: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Fourt Edition. DSM-IV. Washington D.C., 1994. American Psychiatric Association, s. 80-85. Przekład J. Kostrzewski.
Opracowała
Irena Sosin
