Metody pracy z młodzieżą nadpobudliwą psychoruchowo

Nie opracowano dotychczas jednej, skutecznej, sprawdzonej metody poprawiającej funkcjonowanie pacjenta z nadpobudliwością psychoruchową . Nie sądzę też, aby w ogóle taką metodę kiedykolwiek opracowano. Niezwykła złożoność i różnorodność symptomów tego zaburzenia wymaga różnorodnego, specjalistycznego podejścia leczniczo-usprawniającego obejmującego nie tylko osobę z ADHD , ale także rodziców, opiekunów , nauczycieli i wychowawców zajmujących się dzieckiem czy młodzieńcem -„nadpobudliwcem” . Często oddziaływania psychologiczne, edukacyjne, społeczne, psychoterapeutyczne czy inne mają opinię nieskutecznych nie dlatego, że są źle dobrane , także nie dlatego, że realizują je słabo do tego zadania przygotowani terapeuci, ale dlatego, że odbywają się w izolacji. Jedynie skuteczny może być system oddziaływań powstały jako wynik wielodyscyplinarnej, wnikliwej diagnozy. Jedynie kompleksowość podejścia usprawniającego ma sens i zaspokaja wszystkie, tak bardzo złożone potrzeby terapeutyczne osób z nadpobudliwością psychoruchową. Terapia grupowa dla uczniów szkół ponadpodstawowych, realizowana w konwencji pomocy socjoterapeutycznej realizującej cele usprawniania funkcjonowania osób z ADHD jest jedną z możliwości oddziaływań i aby była skuteczna musi być prowadzona w taki sposób, aby była uzupełnieniem terapii indywidualnej.

Zgodnie z neuropsychologiczną teorią ADHD Russela Barkley`a przyjmuje się że istotą zaburzenia są nieprawidłowości w rozwoju mechanizmów samokontroli rozumianej jako zespół procesów, uruchamianych po to, aby móc dostosować się do wymogów sytuacji. Osoby z nadpobudliwością psychoruchową mają kłopoty z kontrolą własnych zachowań, zaburzona jest u nich nie tylko kontrola nad ruchliwością , ale często świadomość własnego ciała, płynności ruchu, zakresu i możliwości ruchu w ogóle . Trudno im kontrolować procesy poznawcze, uruchamiać je i nimi sterować. Zaburzenia samoświadomości i samokontroli powodują znaczne trudności w rozpoznawaniu , rozróżnianiu , nazywaniu i kontrolowaniu emocji . Łatwość generowania, przeżywania i wyrażania uczuć, szczególnie tych najprostszych takich jak gniew i złość powoduje duże trudności w dostosowaniu reakcji emocjonalnych do sytuacji , a często uruchamia reakcje agresywne, nie tylko trudne do zaakceptowania, ale przede wszystkim zaburzające funkcjonowanie społeczne. Niskie hamowanie i zaburzona pamięć operacyjna to jedna z przyczyn trudności w kontroli zachowań. Nie bez znaczenia są także osobowościowe uwarunkowania tych niepożądanych zachowań.

Rozumienie istoty zaburzenia ADHD , świadomość możliwości i ograniczeń wieku rozwojowego pacjentów , determinuje stosowany program terapii grupowej. Bardzo ważna jest organizacja grupy , ujednolicenie pod względem wiekowym ( różnica wieku nie powinna przekraczać 2 lat ) oraz precyzyjne określenie szczegółowych zadań terapeutycznych dla grupy. Oddziaływania usprawniające powinny być prowadzone w kontekście sytuacyjnym jak najbardziej zbliżonym do rzeczywistości dlatego bardzo dobrze sprawdzają się grupy, w których obok osób z ADHD są inne osoby np. mające trudności komunikacyjne czy społeczne. Trzeba jednak pamiętać , aby cele terapeutyczne były ściśle dopasowane do potrzeb uczestników ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki potrzeb osób z ADHD . I tak pierwsza faza zajęć zapewniająca poczucie bezpieczeństwa i akceptacji w grupie powinna zawierać takie gry i zabawy, w których grupa poznaje się , zdobywa zaufanie, wzmacnia atmosferę życzliwości i otwartości . Powinny znaleźć się gry i ćwiczenia wzmacniające poczucie orientacji w przestrzeni, świadomość ciała, które usprawniają płynność i plastyczność ruchu, ale też wymuszają współdziałanie w grupie, planowanie i realizację wcześniej zaplanowanych czynności. To także dobry moment dla ćwiczeń koncentracji uwagi i nauki relaksacji. Ćwiczenia koncentracji uwagi na sobie i innych, nauka udzielania pozytywnych informacji zwrotnych to doskonały wstęp do zadań usprawniających kontrolę w sferze poznawczej i emocjonalnej.

Następny etap to wydobywanie mechanizmów motywacyjnych i docieranie do elementarnej wiedzy o normach moralnych i funkcjonowaniu społecznym, a wszystko ujęte w formę ćwiczeń i zabaw grupowych tak, aby zajęcia były atrakcyjne , interesujące i zajmujące. I wreszcie elementy terapii behawioralno-poznawczej: ćwiczenia percepcji normy, wprowadzenie do analizy tzw. trudnej sytuacji, przygotowanie do autoinstrukcji, aż po opracowania zestawu blokujących autostwierdzeń i ćwiczeń samoobserwacji.

Każda grupa powinna realizować własny terapeutyczny program uzależniony od wyników diagnozy i dostosowany do indywidualnych potrzeb uczestników. Żadna z form terapii nie będzie skuteczna jeśli będzie realizowana w izolacji . Jedynie kompleksowe podejście daje szansę na poprawę funkcjonowania osób z ADHD we wszystkich obszarach, w których to funkcjonowanie to jest zaburzone.