Jeśli chcą Państwo otrzymywać aktualne informacje o szkoleniach, konferencjach oraz innych wydarzeniach związanych z Warszawskim Oddziałem nr 1 PTD oraz CWRO prosimy o zapisanie się do newslettera.
przejdź do strony głównej

Specyficzne trudności w uczeniu się. Dysleksja rozwojowa, dysgrafia

 

 

.

Szacuje się, że w każdej klasie jest czworo do pięciorga dzieci przejawiających znaczne trudności w nauce czytania i pisania. Trudności tych nie da się wytłumaczyć niskim poziomem zdolności umysłowych (inteligencją niższą niż przeciętna, niepełnosprawnością intelektualną), zaburzeniami sensorycznymi (wadą wzroku lub słuchu), zaburzeniami emocjonalnymi, niekorzystnymi dla rozwoju dziecka warunkami socjalnymi, ekonomicznymi i kulturowymi lub nieodpowiednim nauczaniem. Trudności takie określa się mianem specyficznych trudności szkolnych czyli dysleksją rozwojową.

Dysleksja jest złożonym, heterogenicznym zaburzeniem o konstytucjonalnym czyli mózgowym podłożu. Jest zaburzeniem rozwojowym  co oznacza, że jej objawy, a być może i mechanizmy zmieniają  się  wraz  z  wiekiem osoby,  która  na  nią  cierpi. Objawy  nasilają   się  natomiast w trakcie nabywania przez dziecko umiejętności czytania i pisania. Dysleksja charakteryzuje się trudnościami w  dekodowaniu  czyli  czytaniu  pojedynczych  słów (błędy, wolne tempo, słabe rozumienie), a także trudnościami w enkodowaniu czyli pisaniu ( niepoprawne, wolne tempo). Często  dysleksji  towarzyszą  także  nasilone  trudności  z tworzeniem  wypowiedzi  ustnych
i  pisemnych. 
I  tak,  w  syndromie  specyficznych  trudności  w  czytaniu  i  pisaniu zwanych dysleksją rozwojową, wyróżnia się takie formy trudności jak:

dysleksja – specyficzne zaburzenia w nauce czytania, którym często towarzyszą trudności w pisaniu i wypowiadaniu się. Trudności te występują zarówno w warstwie fonologicznej, semantycznej, pragmatycznej oraz morfemowo- stylistycznej. Charakteryzują się także nadmiernymi trudnościami w komunikowaniu się za pomocą pisma ( tworzenie na przykład wypracowań ) i mowy ( dłuższe wypowiedzi ustne)

dysortografia - specyficzne zaburzenia w opanowaniu poprawnej pisowni (w tym błędy ortograficzne)

dysgrafia – zaburzenia w opanowaniu właściwego poziomu graficznego pisma. (pismo niekaligraficzne, nieczytelne) . Nasilone trudności typu dysgraficznego łączyć należy przede wszystkim z zaburzeniami rozwoju planowania ruchu czyli z dyspraksją rozwojową. Choć pewne zaburzenia funkcji wzrokowo-przestrzennych mogą  ujawnić się pod postacią zbliżonych objawów klinicznych.[1]

Przyczyny  dysleksji  są  coraz  lepiej  znane.  Wiadomo,  że   ma  ona  swoje     źródło w nieprawidłowościach struktury i funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego (w tym mózgu i móżdżku). Liczne badania genetyczne, elektrofizjologiczne, psychofizyczne, behawioralne oraz te, które wykorzystują nowoczesne metody neuroobrazowania wskazują na trudności z ujęciem problematyki dysleksji w jedną spójną teorię. Dlatego istnieje wiele uzupełniających się  teorii wyjaśniających przyczyny występowania dysleksji. Najbardziej popularna jest  koncepcja uznająca dysleksję za  specyficzne zaburzenie językowe spowodowane deficytem fonologicznym polegającym na trudnościach z różnicowaniem dźwięków mowy (zaburzenia słuchu fonemowego), dokonywaniem operacji (np. analizy, syntezy, porównywania, eliminowania, dodawania, przestawiania) na cząstkach fonologicznych (cząstkach słów, sylabach, głoskach), a następnie  „kodowania” dźwięków mowy (fonemy-głoski) na znaki graficzne (grafemy - litery). Umiejętność dokonywania takich operacji określa się mianem świadomości fonologicznej i zalicza do metapoznawczego poziomu rozwoju funkcji językowych. Ale w dysleksji oprócz deficytu fonologicznego często występują jeszcze inne deficyty dotyczące uwagi, czynności ruchowych czy percepcji.

Koncepcja deficytu wielokomórkowego – dotyczy zaburzeń w przetwarzaniu szybko zmieniających się informacji, a więc w wychwytywaniu szybkich zmian w informacji zmysłowej docierającej do mózgu, co związane jest z jego budową. Istnienie tego deficytu  tłumaczy trudności z określeniem właściwej kolejności bodźców następujących bezpośrednio po sobie, trudności z wykrywaniem zmieniających się  form ruchu oraz zmienną dominację oczną bezpośrednio odpowiedzialną za utrzymanie stabilizacji pola widzenia tak ważnej przecież funkcji w czasie czytania i pisania.

Deficyt funkcji móżdżkowych - dotyczy zaburzeń związanych z automatyzowaniem czynności ruchowych, koordynacją wzrokowo-ruchową, stabilnością grawitacyjną, a także
z kontrolą procesów poznawczych oraz języka. Deficyt ten odpowiada także za kontrolę napięcia mięśniowego, ale przede wszystkich odpowiedzialny jest za  zaburzenia w nabywaniu wszystkich czynności, które wymagają dobrze rozwiniętego zautomatyzowania. Wszystkie umiejętności szkolne- czytanie, pisanie, liczenie, wypowiadanie się są czynnościami wysoce zautomatyzowanymi.

Deficyt uwagi – prawdopodobnie wiąże się z nieprawidłowościami płatów ciemieniowych, ponieważ u dzieci z dysleksją często występuje zjawisko polegające na pomijaniu (niezauważaniu) obiektów znajdujących się z lewej strony ( efekt tak zwanego pomijania stronnego ). Deficyt ten odpowiedzialny jest również za zaburzenia uwagi przestrzennej, a zwłaszcza za przenoszenie jej i utrzymywanie w określonym miejscu. Ze względu na swą złożoność etiologiczną oraz różne postaci kliniczne, opisanie dysleksji wymaga trzech poziomów – objawowego, poznawczego oraz biologicznego. Każda diagnoza powinna mieć interdyscyplinarny charakter oraz powinien jej towarzyszyć opis klinicznych i psychometrycznych kryteriów. Pamiętać również należy , że dysleksji często towarzyszą inne trudności i zaburzenia rozwojowe, zwłaszcza zaburzenia językowe, motoryczne, trudności w uczeniu się matematyki oraz nadpobudliwość psychoruchowa . 


[1] Więcej na temat dysgrafii w  artykule „Dysleksja a dyspraksja rozwojowa”

 

 

Opr. Irena Sosin

Obszerne fragmenty artykułu zamieszczonego w poradniku "Terapia pedagogiczna uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się" red. Irena Sosin Wyd. Raabe