Jeśli chcą Państwo otrzymywać aktualne informacje o szkoleniach, konferencjach oraz innych wydarzeniach związanych z Warszawskim Oddziałem nr 1 PTD oraz CWRO prosimy o zapisanie się do newslettera.

Drama jako metoda nauczania

Obecnie postuluje się, by w edukacji stosować takie metody nauczania i wychowania, które odkrywają w człowieku naturalne zdolności i możliwości (uświadamiają człowiekowi, że je posiada) oraz stymulują ich rozwój. Jedną z nich jest drama.

DRAMA to metoda nauczania i wychowania sprzyjająca wszechstronnemu rozwojowi uczniów i przygotowująca ich do odgrywania ról społecznych w zmieniającej się rzeczywistości. Dzięki odwoływaniu się do indywidualności każdej jednostki ludzkiej, sprzyja wydobywaniu i rozwijaniu najbardziej pożądanych cech osobowości człowieka. Rozwija samodzielność w myśleniu i kreatywność zarówno uczniów, jak i prowadzącego zajęcia, kształci umiejętność nawiązywania dialogu, a także aktywność emocjonalną, pozwala samodzielnie dochodzić do wiedzy.

Drama, pojęcie to pochodzi od greckiego słowa „drao ”- działam, usiłuję. Człowiek odkrywa to wszystko, co jest poza nim, a także i to, co jest w nim samym, poprzez wysiłki emocjonalne i fizyczne. W procesie dramy wyobrażenie staje się czynem.

Drama pojmowana jest jako:

1. metoda całościowego rozwijania osobowości,

2. metoda przygotowania do życia w społeczeństwie,

3. metoda dydaktyczna wspomagająca uczenie przedmiotów szkolnych,

4. metoda odkrywania, rozwijania i kształcenia uzdolnień artystycznych, w tym aktorskich i literackich,

5. metoda tworzenia spektakli szkolnych,

6. utwór dramatyczny,

7. spektakl teatralny,

8. wielogodzinne działania parateatralne o charakterze edukacyjnym. ¹

Podstawą dramy jest fikcja, wyobrażeniowa sytuacja, która powstaje wówczas, gdy kilka osób we wspólnej przestrzeni, przedstawia coś, co nie jest w danym czasie obecne, używając jako środków wyrazu swoich ciał i głosów. Sytuacja ta wymaga od uczestników pełnego, uczuciowego i emocjonalnego zaangażowania w jej przedstawienie. Wczuwanie i przeżywanie pomóc ma w głębszym i bardziej osobistym dotarciu do określonego problemu, a doświadczenie fikcyjne przekształcić w doświadczenie rzeczywiste. Wchodząc w bezpośrednią akcję dramową stajemy się symbolem, ponieważ drama jest nie tylko działaniem dla działania, ale posiada znaczenie symboliczne.
Drama jest tą metodą, która odwołuje się do naturalnej aktywności dziecka a także do dziecka tkwiącego w każdym dorosłym, jego indywidualnych potrzeb, przeżyć i zainteresowań. Stymuluje aktywność w działaniu i pobudza wyobraźnię, kształtuje tym samym twórczą postawę uczestnika zajęć, rozbudza dyspozycję do tworzenia, która w stanie potencjalnym istnieje u wszystkich ludzi, w każdym wieku. Drama wiąże się z ekspresją, wyobraźnią a także z zabawą. Bazuje na spontanicznej, właściwej naturze człowieka ekspresji aktorskiej. W okresie dzieciństwa naturalną drogę rozwoju stanowią gry i zabawy o charakterze dramatycznym, w późniejszym okresie ta naturalna forma zachowań zostaje ukryta pod różnego rodzaju maskami, które przybiera człowiek. Zwolennicy wychowania przez dramę uważają, że aktywność dramatyczna, którą obserwuje się w grach i zabawach dzieci, nie powinna zanikać w okresie dojrzewania i dojrzałości, a jedynie przybierać inny charakter, realizując pełny proces dorastania człowieka. Drama, wykorzystując naturalne predyspozycje człowieka do wchodzenia w role i jednocześnie ukierunkowując je, jest świadomą kontynuacją owych spontanicznych zabaw dziecka, przyczyniając się do ich rozwoju, kształci wyobraźnię, uczy myśleć i działać samodzielnie.
Praktyczna znajomość tej metody może okazać się przydatna w nowym okresie polskiej edukacji. Uważa się, że dotychczasowa procedura nauczania w polskim systemie edukacyjnym jest niewłaściwa ponieważ wykorzystuje jedynie 10% możliwości uczniów. Należy podejmować takie działania, by rozwijać w człowieku umiejętność stwarzania różnorakich, ważnych sytuacji, ułatwiając mu odblokowanie wrodzonej elastyczności w działaniu i pomagając w rozumieniu siebie i innych. Człowiek może w pełni zrozumieć tylko to, co sam bezpośrednio doświadczył. Najlepiej również zapamiętuje wiedzę, do której sam doszedł, a drama takie właśnie sytuacje samodzielnego dochodzenia do wiedzy aranżuje.
W dramie pokłada się obecnie wielkie nadzieje, KBN prowadził badania pod nazwą "Drama metodą edukacji człowieka XXI wieku" pod opieką naukową profesora JerzegoTrzebińskiego oraz profesora Macieja Wojtyszki i Haliny Machulskiej. Celem badań było stwierdzenie wpływu dramy jako metody prowadzenia lekcji języka polskiego na rozwój poznawczy i osobowościowy ucznia. Wyniki badań przeprowadzonych w pięciu klasach wskazują na wzrost kompetencji kreatywnych uczniów z klas dramowych, w porównaniu z klasami nauczanymi metodami tradycyjnymi. Stwierdzono także liczne pozytywne efekty osobowościowe, uczniowie nauczani dramą wykazywali się wyższym poziomem kompetencji społecznych, najbardziej pozytywnymi emocjami dotyczącymi szkoły i swoich możliwości. Generalnie wyniki jednoznacznie wskazują na pozytywne efekty stosowania dramy jako metody edukacyjnej.²
Drama przeciwstawiana jest tradycyjnym metodom edukacyjnym takim jak metoda pracy teatru szkolnego oraz tradycyjnej metodzie inscenizacji tekstów literackich. Nauczyciel dając małemu dziecku do ręki gotowy tekst i egzekwując jego pamięciowe opanowanie i odegranie, uczy go sztuki udawania. Dziecko zatraca w takiej sytuacji własną osobowość, staje się w narzuconej roli kimś innym, ponadto rezygnuje w takiej sytuacji z aktu twórczego na, który wówczas nie ma miejsca. W dramie ważne są efekty uzyskiwane na każdym kolejnym, spotkaniu, liczy się sam proces a nie efekt końcowy w postaci przedstawienia teatralnego. Brian Way uważa, że kontakt z publicznością niszczy pełną wartość przeżycia wewnętrznego. Kiedy dziecko zaczyna grać dla publiczności staje się to niebezpieczne dla niego samego, zaczyna popisywać się grą aktorską. Teatr wymaga mistrzostwa osiąganego jedynie przez wybranych, drama jest możliwa dla wszystkich.³
Drama, pobudzając i rozwijając naturalne skłonności człowieka, związane z jego umiejętnością wchodzenia w rolę ma na celu wykształcenie samodzielności w myśleniu i działaniu oraz otwartej i aktywnej postawy ucznia, poszerzenie skali jego emocjonalnych odczuć, wreszcie wzbogacenie wyobraźni.
Współczesna edukacja musi uwzględniać zaangażowanie i pomysły dziecka w działaniu, ponieważ tylko wtedy podopieczny wyzwala własną inicjatywę i uczy się na podstawie własnych doświadczeń w taki sposób, że cała jego aktywność staje się ciągłą, skumulowaną i wielowymiarową projekcją osobowości.
Niedocenioną dziedziną wychowania jest w obecnych czasach uczenie kontaktów interpersonalnych. W dramie uczymy się zrozumieć co to znaczy być sobą w grupie, uczymy się wyrażania siebie w sposób ekspresyjny, by później móc zastosować doświadczenia grupowe bezpośrednio w szerszym środowisku społecznym.

Drama jest metodą rozwoju osobowości poprzez rozwijanie wyobraźni i wrażliwości, uczenie twórczej aktywności, kształcenie umiejętności współpracy z innymi ludźmi.
Drama jako metoda wychowawcza. Bierze dziecko takim jakim jest ono naprawdę, pozwala mu rozwijać się w sposób spontaniczny, uznaje zabawę za formę rozwoju o niezaprzeczalnych wartościach, uważa, że wyobraźnia dziecka, mająca niezwykłe miejsce w edukacji, jest w swej istocie dramatyczna.
Drama dziecięca jest środkiem za pośrednictwem, którego dziecko dorasta i dojrzewa, w dramie dostrzega się zależności pomiędzy ideami i ich wzajemne oddziaływania, poprzez wcielanie się w różne role i identyfikację z nimi dziecko może pojąć i uświadomić sobie w głębszy sposób świat, który je otacza. Dorosłym ludziom metody teatralne umożliwiają dalszy rozwój.
W najnowszych koncepcjach nauczania bardzo mocno akcentowana jest rola przeżycia w procesie dydaktycznym. Wskazuje się na istotną rolę uczuć w kształtowaniu postaw i przekonań wychowanka, procesowi przyswajania wiedzy musi towarzyszyć emocjonalne zaangażowanie, by przyswojone wiadomości mogły stać się wiedzą osobistą ucznia. W szkole dokonuje się rozszczepienia umysłu i uczuć pogłębiania dysproporcji między inteligencją i wrażliwością emocjonalną.
Istota stosowania dramy polega na stwarzaniu sytuacji, w której uczniowie mogliby się identyfikować z innymi osobami czy rzeczami, zagrać rolę jakiejś postaci, wczuć się w inną osobowość czy kondycję innego istnienia. Celem metody jest pogłębianie rozumienia motywacji różnych zachowań, wyrabianie umiejętności współżycia oraz pracy w grupie, a także wyrabianie wrażliwości, rozbudzanie wyobraźni i refleksji oraz pogłębianie umiejętności samodzielnej analizy dzieła np. literackiego.

Nauczyciel dramy
Powinien nim być człowiek, który zdaje sobie sprawę z własnych zalet i wad i umie je wykorzystywać, ma otwarty i poszukujący umysł, cechuje go „twórczy niepokój innowatora”, umie podejmować decyzje co do skutków wynikłych w procesie animowania grupy, umie wytworzyć w grupie atmosferę naturalności, bezpieczeństwa i przyjaźni, darzy zaufaniem samego siebie i wszystkich uczestników grupy, kształtuje poczucie zbiorowej odpowiedzialności oraz wspólnotę dążenia do jednego celu, nie ma skłonności do stałego oceniania. Wie ponadto, że każdy człowiek kryje w sobie drobne uzdolnienia, a indywidualne pomysły i uczestnictwo w pracach grupy powinno być okazją do ich ujawnienia. Jest szczery i przenikliwy, czuwa troskliwie nad rozwojem autonomii w grupie. Nauczyciel dramy, rozumiejąc problem ma szansę doprowadzić do poczucia pełnej niezależności: wewnętrznej, oznaczającej uzyskanie przez ucznia świadomości własnych możliwości; zewnętrznej- poprzez zaakceptowanie własnego miejsca i roli w grupie; indywidualnej polegającej na zintegrowaniu i rozwoju własnych wartości oraz grupowej, wyrażającej się w aktywnym uczestnictwie w działaniach grupy.
Z badań przeprowadzonych przez profesora Trzebińskiego wynika, że nauczyciele uczestniczący w warsztatach dramy i pracujący tą metodą różnią się pod ważnymi względami od swoich kolegów, są bardziej zaangażowani w pracę, mają długofalowe plany zawodowe, spostrzegają sprawy uczniowskie w sposób zindywidualizowany. Zatem drama jest także dobrym środkiem doskonalenia w zawodzie nauczyciela. ⁴

Kto może uczestniczyć w dramie?
Drama ma na celu wzbogacanie i rozwój człowieka, może w niej uczestniczyć każda osoba poszukująca możliwości ekspresyjnych.
W dramie musi istnieć atmosfera szczerości i bezpieczeństwa, akceptujemy ucznia takim jakim on jest, ważne jest empatyczne rozumienie problemów.
Każdy człowiek ukrywający się pod fałszywą maską, mający problemy z otwarciem się na grupę może mieć trudność w uczestniczeniu w zajęciach prowadzonych metodą dramy, ponieważ wymagają one szczerości i zaangażowania, wymagają też równości w traktowaniu wszystkich uczestników zajęć.

Na grunt Polski 30 lat temu sprowadziła dramę Halina Machulska, która od tamtego czasu stała się propagatorem i nauczycielem tej metody. Naukowa podbudowę dała dramie dr hab. Krystyna Pankowska, która to prowadziła badania na ten temat a także wydała wiele publikacji dotyczących dramy.